Tỳ hưu đeo tay đá nguyên khối hay bột đá ép, charm bạc thật hay mạ: soi từng chi tiết trước khi mua
Trả lời ngắn: Tỳ hưu đá nguyên khối có nét khắc hơi khác nhau giữa hai bên, vân đá chạy liền mạch qua thân, lỗ khoan có mép sứt li ti. Tỳ hưu bột đá ép hoặc nhựa đúc có đường ghép khuôn ở bụng hoặc lưng, màu đều, nhẹ tay hơn và nhiều con giống hệt nhau. Charm bạc thật thường có dấu 925 hoặc S925, không bong lớp, không lộ màu đồng khi trầy; hàng mạ thì lộ lớp nền vàng đỏ ở chỗ cọ xát.
Ba loại tỳ hưu hay gặp trên vòng tay
Trên vòng tay có ba dạng tỳ hưu: tỳ hưu đá khắc nguyên khối, tỳ hưu đúc từ bột đá, nhựa hay thủy tinh, và charm tỳ hưu bằng kim loại như bạc, đồng, vàng hoặc hợp kim mạ. Mỗi dạng có giá và độ bền khác nhau. Không dạng nào "sai" nếu được bán đúng tên. Khó chịu chỉ đến khi trả tiền cho một con tỳ hưu ngọc mà mang về một khối nhựa pha bột.
Soi nét khắc ở đầu, chân và đuôi
Đầu, chân và đuôi tỳ hưu là chỗ nhiều chi tiết nhất, cũng là chỗ dễ nhìn ra cách làm. Khắc trên đá thật thì từng sợi lông bờm, móng chân có độ sâu nông khác nhau, hai bên không hoàn toàn đối xứng. Hàng đúc khuôn có nét tròn, đáy rãnh nhẵn như nhau, chi tiết nhỏ bị mờ vì vật liệu không chảy hết vào khuôn. So hai con cùng mẫu cạnh nhau: giống nhau tới từng sợi lông thì gần như chắc là đúc.
Tìm đường ghép khuôn ở bụng và lưng
Hàng đúc hai nửa khuôn thường để lại một đường gờ mảnh chạy dọc theo bụng hoặc giữa lưng tỳ hưu. Thợ có thể mài bớt, nhưng soi kính lúp vẫn thấy vệt thẳng cắt ngang các nét khắc. Đá khắc nguyên khối không có đường này; vân đá chạy liền một mạch từ đầu tới đuôi, đổi hướng theo tự nhiên chứ không bị một đường thẳng cắt ngang.
Lỗ xỏ dây nói nhiều điều
Tỳ hưu đeo tay có lỗ xỏ ngang thân. Ở đá thật, lỗ được khoan sau khi khắc, mép lỗ thường có vết sứt nhỏ, lòng lỗ hơi nhám, đôi khi hai đầu lỗ lệch nhau một chút vì khoan từ hai phía. Hàng đúc có lỗ tạo sẵn trong khuôn, tròn đều, lòng nhẵn. Dấu hiệu này không tuyệt đối nhưng khá hữu ích khi kết hợp với các điểm khác.
Màu và vân: đá tự nhiên không bao giờ đều tăm tắp
Tỳ hưu đá tự nhiên có màu loang, vân chạy, đốm khoáng nhỏ. Tỳ hưu bột đá ép có màu đều, nhìn kỹ thấy những hạt vụn li ti nằm trong nền keo. Tỳ hưu nhựa thường bóng kiểu sáp, màu rực, có khi hơi trong ở mép mỏng. Tỳ hưu "đá đen" đúc từ nhựa đen pha bột thì nhẹ và ấm tay, khác hẳn obsidian thật vốn lạnh và nặng hơn.
Cân và cảm giác tay
Một con tỳ hưu đá cùng kích thước thường nặng hơn tỳ hưu nhựa rõ rệt. Có thể đặt lên cân tiểu ly nhà bếp rồi so với con mình biết chắc chất liệu. Cầm lên áp vào má: đá mát và giữ mát lâu, nhựa ấm nhanh. Bột đá ép nằm ở giữa, vừa có độ nặng vừa ấm nhanh hơn đá, nên khó phân biệt chỉ bằng tay, cần soi thêm nét khắc và đường khuôn.
Charm tỳ hưu bạc: đọc dấu ký hiệu
Charm bạc thật thường được đóng dấu 925, S925 hoặc tên tiệm ở chỗ khuất như dưới bụng, trong khoen. Bạc 925 nghĩa là 92,5% bạc, phần còn lại thường là đồng để tăng độ cứng. Dấu chỉ là lời khai của nhà sản xuất, không phải bằng chứng tuyệt đối, nhưng hàng không có dấu mà rao là bạc thì nên hỏi kỹ. Bạc thật để lâu sẽ xỉn đen, đánh lại sáng; hàng mạ khi xỉn thì đánh lại dễ lộ lớp nền.
Charm mạ: dấu hiệu bong lớp và đổi màu
Charm hợp kim mạ bạc hoặc mạ vàng ban đầu rất đẹp. Sau vài tuần đeo, chỗ cọ xát nhiều như mép, mõm, chân bắt đầu lộ lớp nền màu vàng đỏ hay xám đen. Da tay có thể bị xanh hoặc ngứa nếu lớp nền chứa niken hay đồng. Người có cơ địa dị ứng kim loại nên chọn bạc 925 có ghi rõ, hoặc thép không gỉ dùng cho trang sức.
Tỳ hưu "vàng" giá rẻ: thường là đồng mạ
Tỳ hưu màu vàng óng bán với giá ngang trang sức bạc thì gần như chắc chắn không phải vàng. Thường là đồng thau hoặc hợp kim mạ màu vàng. Vàng thật phải có tuổi vàng ghi rõ, có hóa đơn của tiệm vàng, và giá theo trọng lượng. Không nên mua tỳ hưu "vàng" ở nơi không cân, không ghi tuổi vàng.
Phép thử nên tránh với tỳ hưu
Không nên đốt, cào dao hay nhỏ hóa chất lên tỳ hưu đá, càng không nên cắn charm kim loại để thử. Những cách này làm hỏng món đồ mà kết quả không đáng tin. Nam châm có thể giúp loại bớt hợp kim có sắt, vì bạc và vàng không hút nam châm, nhưng đồng thau cũng không hút nên phép thử này chỉ loại được một phần.
Chuyện "tỳ hưu đã khai quang" giá cao
Nhiều nơi bán tỳ hưu kèm lời "đã khai quang, đã nạp năng lượng" và nâng giá lên vài lần. Không có cách nào kiểm chứng lời này. Người mua nên tách bạch: trả tiền cho chất liệu và tay nghề khắc, còn nghi thức thì nếu muốn có thể tự làm theo nếp nhà hoặc nhờ nơi mình tin. Một con tỳ hưu bột đá ép không vì "đã khai quang" mà thành đá nguyên khối.
Hỏi gì khi mua tỳ hưu đeo tay
Nên hỏi: tỳ hưu khắc từ đá gì, nguyên khối hay ép, có nhuộm không; charm làm từ kim loại gì, có ghi ký hiệu không, có bảo hành đánh sáng, thay khoen không. Xin xem dưới ánh sáng tự nhiên, xin soi đèn pin. Người bán hiểu nghề sẽ chỉ cho khách xem vân đá và dấu bạc thay vì chỉ kể chuyện linh nghiệm.
Tỳ hưu ngọc phỉ thúy: thêm một lớp kiểm tra
Tỳ hưu ngọc phỉ thúy là loại đắt nhất trong các tỳ hưu đá. Ngoài chuyện nguyên khối hay ép, còn câu hỏi ngọc đã tẩy axit bơm keo hay nhuộm màu chưa, tức ngọc loại B, C. Ngọc tẩm keo nhìn rất trong, xanh đều, nhưng theo thời gian keo có thể ngả vàng và đá giòn hơn. Với tỳ hưu ngọc giá cao, nên đòi giấy kiểm định ghi rõ có xử lý hay không, đừng chỉ dựa vào màu xanh đẹp.
Chỗ nối giữa tỳ hưu và vòng
Nhiều vòng tỳ hưu có hạt chặn hai bên làm bằng kim loại hoặc đá. Chỗ này cũng nên soi: hạt chặn kim loại mạ dễ bong và cọ vào tỳ hưu làm trầy. Dây xỏ tỳ hưu thường chịu lực nhiều nhất vì tỳ hưu nặng hơn hạt thường, nên dây chun cần đủ dày và được thay định kỳ. Một chiếc vòng tỳ hưu đẹp mà dây kém thì nguy cơ đứt rơi mất cao hơn mọi chuyện thật giả.
So sánh nhanh ba loại để chọn đúng nhu cầu
Tỳ hưu đá nguyên khối có vân riêng, nặng tay, giá cao, cần giữ gìn kỹ. Tỳ hưu bột đá ép đều màu, nhẹ, giá vừa, ít vỡ, hợp người hay vận động. Charm kim loại thì nhỏ gọn, có thể mix nhiều kiểu, bạc thật cần đánh sáng định kỳ, hàng mạ rẻ nhưng nhanh xuống màu. Chọn loại nào là tùy túi tiền và thói quen; điều duy nhất cần chắc là người bán gọi đúng tên món mình mua.
Tóm lại
Soi nét khắc, tìm đường ghép khuôn, nhìn lỗ xỏ, cân thử và xem dấu ký hiệu là đủ để phân biệt phần lớn tỳ hưu đeo tay. Charm mạ đẹp lúc đầu nhưng dễ bong, người da nhạy nên chọn bạc có ghi rõ. Khi chọn tỳ hưu, có thể xem các mẫu tỳ hưu tại Thế Giới Phong Thủy và hỏi rõ chất liệu, cách làm của từng con trước khi đặt mua.