Đá mắt hổ, mắt mèo, đá mặt trăng thật hay giả: đọc hiệu ứng ánh sáng trên vòng và mặt hộ mệnh
Trả lời ngắn: Mắt hổ thật cho dải sáng mềm, hơi lượn theo thớ đá, màu vàng nâu xen sọc không đều. Hàng nhái thủy tinh sợi quang (thường gọi "mắt mèo") cho dải sáng rất sắc, nhìn nghiêng thấy hoa văn tổ ong lục giác, màu rực và đều. Đá mặt trăng thật có ánh xanh trắng trôi nổi bên trong khi xoay, còn opalite thủy tinh thì phát ánh xanh vàng đều khắp hạt. Labradorite thật đổi màu theo góc nhìn, hàng nhái thì không.
Hiệu ứng quang học là gì và vì sao được ưa chuộng
Một số loại đá có cấu trúc bên trong làm ánh sáng phản xạ theo cách đặc biệt: dải sáng chạy như mắt mèo, ánh trôi bồng bềnh, hay mảng màu đổi theo góc nhìn. Những hiệu ứng này khiến vòng tay, mặt dây trông sống động, nên được dùng nhiều trong đồ hộ mệnh. Cũng chính vì đẹp mà chúng bị nhái nhiều nhất. Hiểu hiệu ứng thật hình thành ra sao giúp nhận ra hàng nhái nhanh hơn mọi mẹo thử.
Mắt hổ thật: dải sáng từ sợi khoáng
Mắt hổ là thạch anh thay thế các sợi khoáng vật cũ, giữ lại cấu trúc sợi song song. Khi mài tròn, ánh sáng phản xạ trên các sợi này tạo dải sáng chạy ngang hạt, gọi là hiệu ứng mắt mèo. Ở đá thật, dải sáng mềm, hơi lượn theo thớ, màu vàng nâu xen các sọc đậm nhạt không đều, có chỗ ánh xanh hay đỏ tùy loại. Xoay hạt, dải sáng trượt qua bề mặt như sóng lụa.
Thủy tinh sợi quang: hàng nhái phổ biến nhất
Loại hạt được rao là "đá mắt mèo" nhiều màu như xanh ngọc, hồng, tím, trắng sữa thường là thủy tinh sợi quang: hàng nghìn sợi thủy tinh mảnh bó lại rồi nung. Dải sáng của nó rất sắc, rất rõ, đẹp gần như đồ nhựa. Dấu hiệu chắc nhất là nhìn nghiêng ở cạnh hạt sẽ thấy hoa văn lưới tổ ong lục giác, do các sợi bó lại tạo thành. Đá tự nhiên không có hoa văn này.
Mắt hổ nhuộm màu và mắt hổ xử lý nhiệt
Mắt hổ đỏ có thể là đá tự nhiên hoặc mắt hổ vàng nung nhiệt; mắt hổ xanh dương, xanh lá, hồng tím rực thì thường đã nhuộm. Đá nhuộm vẫn là mắt hổ thật, chỉ khác màu. Dấu hiệu nhuộm là màu dồn đậm ở lỗ khoan và vết nứt, màu quá tươi so với tông tự nhiên vàng nâu. Khi mua, hỏi rõ màu tự nhiên hay nhuộm để biết món đó có thể phai theo thời gian hay không.
Đá mặt trăng thật: ánh trôi bên trong
Đá mặt trăng là một loại fenspat, có các lớp mỏng xen kẽ làm ánh sáng tán xạ, tạo ánh xanh trắng như trăng mờ trôi trên mặt đá. Ánh này chỉ hiện ở một số góc, xoay hạt thì ánh di chuyển. Thân đá thường hơi đục, có vết nứt mảnh song song theo mặt cát khai. Đá mặt trăng khá mềm và dễ nứt theo mặt cát khai, nên cần tránh va đập mạnh.
Opalite: thủy tinh hay bị gọi nhầm là đá mặt trăng
Opalite là thủy tinh nhân tạo màu trắng sữa, nhìn trên nền tối thì ánh xanh, trên nền sáng thì ánh vàng cam. Ánh của opalite tỏa đều khắp hạt, không trôi theo góc như đá mặt trăng. Hạt thường trong, sạch, không có vết cát khai. Opalite không có gì xấu, nhưng nếu được bán với tên "đá mặt trăng" hay "moonstone" thì là bán sai tên.
Labradorite: màu chỉ hiện ở một góc nhìn
Labradorite có thân xám khói, khi nghiêng tới góc nhất định thì lóe lên mảng xanh dương, xanh lá, vàng, có khi tím, gọi là hiệu ứng labradorescence. Mảng màu thường có ranh giới, nằm theo từng vùng, không phủ đều. Hàng nhái bằng thủy tinh hoặc nhựa phủ màng ánh kim thì màu hiện ở mọi góc, đều đặn, bề mặt bóng kiểu sơn. Xoay chậm dưới một nguồn sáng duy nhất là cách soi rõ nhất.
Soi dưới một nguồn sáng duy nhất
Các hiệu ứng quang học hiện rõ nhất dưới một nguồn sáng tập trung: đèn pin điện thoại, bóng đèn bàn, nắng chiếu qua cửa sổ. Dưới đèn trần nhiều bóng hay đèn tràn của cửa hàng, hiệu ứng bị nhòe, khó đánh giá. Khi mua, nên xin tắt bớt đèn và soi bằng đèn pin, xoay hạt chậm, quan sát dải sáng hay mảng màu thay đổi thế nào.
Kích cỡ hạt và giá cả
Mắt hổ tương đối phổ biến nên giá không quá cao, nhưng hạt có dải sáng rõ, màu đẹp vẫn đắt hơn hạt thường. Đá mặt trăng có ánh xanh mạnh, thân trong thì hiếm và đắt. Nếu thấy chuỗi "đá mặt trăng" ánh xanh rực, trong vắt, hạt lớn mà giá rất rẻ, khả năng cao là opalite hoặc thủy tinh. Đối chiếu giá giữa vài nơi uy tín giúp hình dung mức hợp lý.
Giữ gìn đá có hiệu ứng quang học
Hiệu ứng của mắt hổ, đá mặt trăng, labradorite nằm ngay dưới bề mặt, nên trầy xước sẽ làm mờ dải sáng. Tránh đeo khi làm việc nặng, tránh để chung với đồ kim loại cứng. Đá mặt trăng và labradorite có mặt cát khai, va mạnh dễ nứt theo đường thẳng. Lau bằng khăn mềm hơi ẩm, không dùng máy siêu âm.
Hỏi gì khi mua vòng mắt hổ, đá mặt trăng
Nên hỏi: đá tự nhiên hay thủy tinh, có nhuộm hay nung không, có thể soi đèn pin không. Với đá mặt trăng, hỏi thêm có phải fenspat tự nhiên hay opalite. Người bán nói rõ "đây là thủy tinh sợi quang màu xanh" là người bán đàng hoàng; người lảng tránh câu hỏi thì nên cân nhắc.
Mắt hổ ép từ vụn đá
Ngoài thủy tinh còn có mắt hổ tái tạo: vụn mắt hổ nghiền nhỏ trộn keo rồi ép thành khối, mài hạt. Loại này có màu vàng nâu, có ánh lấp lánh, nhưng không có dải sáng liền mạch chạy qua hạt; thay vào đó là những đốm sáng vụn vặt như kim tuyến. Soi kỹ sẽ thấy ranh giới giữa các mảnh vụn và nền keo. Người bán nên gọi đúng là mắt hổ ép, giá thấp hơn mắt hổ nguyên khối.
Hạt "đá mặt trăng" quá trong và quá đều
Đá mặt trăng đẹp nhất là loại thân gần trong suốt với ánh xanh mạnh, rất hiếm và đắt. Hạt bình dân thường hơi đục, ánh trắng mờ, có vết cát khai. Một chuỗi mười mấy hạt đều trong vắt, ánh xanh rực như nhau trên mọi hạt mà giá rẻ là điều khó có trong tự nhiên. Khi so, nên đặt chuỗi trên nền đen và nền trắng, xoay dưới đèn bàn, quan sát ánh có đổi theo góc hay tỏa đều.
Đá nào hợp đeo hằng ngày trong nhóm này
Mắt hổ có độ cứng gần 7, chịu va chạm khá tốt, hợp đeo hằng ngày. Đá mặt trăng và labradorite cứng khoảng 6 đến 6,5 và dễ nứt theo mặt cát khai, nên hợp đeo dịp nhẹ nhàng hơn, tránh đeo khi làm việc tay chân. Thủy tinh sợi quang thì cứng vừa phải, giá rẻ, hợp làm vòng thời trang. Biết đặc tính giúp chọn món phù hợp nhịp sống thay vì chỉ chọn theo màu.
Tóm lại
Hiệu ứng thật thường mềm, không đều, chỉ hiện ở một số góc; hiệu ứng của hàng nhái sắc nét, đều đặn và hiện khắp nơi. Hoa văn tổ ong khi nhìn nghiêng là dấu hiệu chắc của thủy tinh sợi quang. Soi dưới một nguồn sáng duy nhất và hỏi rõ chất liệu trước khi mua. Có thể tham khảo các mẫu đá mặt trăng tại Thế Giới Phong Thủy rồi xoay thử dưới đèn để thấy ánh trôi của đá thật.