Lắc bạc, vòng bạc cho bé: chuyện "bạc giải cảm", chọn lắc không chuông nhỏ và giữ an toàn cho da bé
Trả lời ngắn: lắc bạc cho bé là nếp quen ở nhiều vùng, gắn với quan niệm bạc "giải cảm", "báo độc". Bạc đổi màu chủ yếu do phản ứng với lưu huỳnh trong mồ hôi, không khí, không phải dấu hiệu bé "trúng gió". Nếu cho bé đeo, chọn lắc trơn, không chuông nhỏ, không hạt rời, bạc có nguồn gốc rõ, kích cỡ không bó, và chỉ đeo khi có người trông.
Lắc bạc trong nếp nhà Việt
Ở nhiều vùng, nhất là miền Nam và miền Tây, ông bà hay tặng cháu lắc bạc, vòng bạc dịp đầy tháng, thôi nôi. Lắc thường có chuông nhỏ kêu leng keng mỗi khi bé cựa quậy, được xem là vui tai và "đuổi điều xấu". Đó là một nếp văn hóa dễ thương, gắn với tình thương của người lớn dành cho trẻ nhỏ.
Quan niệm "bạc giải cảm" và sự thật hóa học
Dân gian tin bạc có thể "giải cảm", hút "gió độc", và khi bạc đổi màu đen là dấu hiệu bé đang bị cảm. Thực tế, bạc chuyển màu sẫm chủ yếu do phản ứng với các hợp chất lưu huỳnh trong mồ hôi, không khí, nước, mỹ phẩm, tạo thành lớp bạc sunfua. Mồ hôi nhiều khi bé sốt, khi trời nóng có thể làm bạc đen nhanh hơn, nhưng đó không phải phép đo bệnh. Khi bé sốt, cần đo nhiệt độ bằng nhiệt kế và theo dõi dấu hiệu, không dựa vào màu lắc.
Vì sao chuông nhỏ là rủi ro
Chuông nhỏ trên lắc bạc thường được gắn bằng một khoen mảnh. Sau thời gian va đập, khoen mòn, chuông rơi ra. Một quả chuông nhỏ hơn đầu ngón tay người lớn hoàn toàn lọt vào đường thở của trẻ. Hạt bạc nhỏ xỏ dây cũng vậy. Vì thế, nếu chọn lắc cho bé nhỏ, nên chọn loại trơn, liền khối, không có chuông, không có hạt rời.
Chọn bạc có nguồn gốc rõ ràng
Bạc 925 (92,5% bạc) là loại phổ biến cho trang sức, cứng hơn bạc ta và giữ dáng tốt. Bạc ta (bạc gần nguyên chất) mềm, dễ móp. Điều đáng lo nhất là hàng trôi nổi "giả bạc", hợp kim mạ có thể chứa niken, chì, cadmium, không an toàn khi trẻ ngậm. Nên mua ở cửa hàng có hóa đơn, ghi rõ hàm lượng bạc, khối lượng.
Kích cỡ và kiểu khóa
Lắc tay, lắc chân cho bé phải luồn vừa một ngón tay người lớn vào giữa lắc và da. Kiểu lắc tròn liền (vòng kiềng) không có khóa ít rủi ro rơi khóa, nhưng phải chọn đúng cỡ và thay khi bé lớn. Kiểu có khóa thì khóa phải chắc, không có đầu nhọn. Kiểm tra cổ tay, cổ chân bé mỗi ngày.
Bé trong năm đầu có thể tăng gấp ba cân nặng so với lúc sinh, cổ tay cổ chân tròn lên rất nhanh. Một chiếc lắc tặng lúc đầy tháng thường chỉ vừa thêm vài tháng. Đừng cố đeo khi đã chật; cất làm kỷ niệm và mua cỡ mới nếu muốn.
Đeo lắc khi nào, tháo khi nào
Đeo khi bé thức, có người lớn bên cạnh. Tháo ra khi bé ngủ, khi tắm (bạc ướt, xà phòng làm xỉn và trơn), khi đi bơi, khi bé đang bệnh cần quan sát da. Bé bắt đầu biết bò, đi, lắc chân có thể vướng vào chăn, thảm, khe giường; theo dõi thêm trong giai đoạn này.
Da bé phản ứng với bạc
Phần lớn trẻ không bị kích ứng với bạc 925 thật. Nếu vùng da dưới lắc đỏ, ngứa, nổi mẩn, có thể là do hợp kim lẫn trong bạc, do bụi bẩn tích tụ, hoặc lắc quá chật. Tháo lắc, rửa sạch da, để thoáng; nếu không đỡ thì đưa bé đi khám da liễu.
Lau bạc an toàn cho trẻ
Không dùng nước rửa bạc chứa hóa chất mạnh cho đồ bé hay ngậm. Có thể lau bằng khăn đánh bạc chuyên dụng (loại khô), hoặc rửa nước ấm với chút xà phòng trung tính, tráng sạch, lau khô. Tránh dùng kem đánh răng, baking soda chà mạnh vì đây là chất mài, làm xước bề mặt.
Lắc bạc và chuyện "bị quở"
Một số người lớn khen bé "bụ bẫm quá", "xinh quá", rồi dặn đeo lắc để bé "khỏi bị quở". Đó là nếp kiêng khen trẻ nhỏ có ở nhiều vùng. Cha mẹ có thể giữ nếp ấy nếu thấy yên lòng, nhưng không cần lo lắng quá mức. Bé quấy khóc kéo dài vẫn nên được bác sĩ thăm khám để tìm nguyên nhân.
Lắc bạc cho bé lớn đi học
Trẻ lớn hơn có thể đeo vòng bạc trơn đơn giản như một món trang sức. Nhiều trường không khuyến khích đeo trang sức để tránh mất mát và va chạm khi chơi. Hỏi nội quy, dặn bé cất vòng khi chơi thể thao, leo trèo. Vòng bạc giá trị vừa phải là đủ, không cần món đắt tiền.
Khắc tên, ngày sinh trên lắc
Nhiều gia đình khắc tên bé, ngày sinh lên lắc làm kỷ niệm. Nét khắc nên nông, mài nhẵn, không để lại cạnh sắc. Đây cũng là cách giúp món đồ trở thành kỷ vật khi bé lớn, đeo không còn vừa thì cất vào hộp cùng những món đầu đời khác.
Bạc trong ngũ hành
Bạc thuộc hành Kim. Theo quan niệm ngũ hành, trẻ mệnh Thủy, Kim được cho là hợp bạc; trẻ mệnh Mộc có thể cân nhắc vì Kim khắc Mộc. Đây là quan niệm tham khảo; ý nghĩa của lắc bạc với phần lớn gia đình là tình thương của người tặng, không phải bảng hợp khắc.
Quà tặng an toàn thay cho lắc có chuông
Nếu muốn tặng bé món bạc mà vẫn an toàn, có thể chọn: lắc trơn liền khối, thìa bạc khắc tên (dùng khi người lớn đút ăn), hộp đựng răng sữa, đồng xu kỷ niệm năm sinh để trong hộp. Những món này giữ được ý nghĩa mà không đặt rủi ro lên người bé.
Bé ốm sốt: theo dõi gì thay vì nhìn màu bạc
Khi bé có vẻ mệt, quấy, người nóng, những việc cần làm là: đo nhiệt độ bằng nhiệt kế (ở nách, ở tai tùy loại), ghi lại giờ và số đo; xem bé có bú, ăn được không; số lần đi tiểu, màu nước tiểu; có nôn, tiêu chảy, phát ban, khó thở không. Trẻ dưới ba tháng tuổi sốt từ 38 độ trở lên nên đưa đi khám ngay. Trẻ lớn hơn sốt cao, co giật, li bì, thở nhanh, tím tái là cấp cứu, gọi 115.
Chiếc lắc bạc có đen hay không không nằm trong danh sách đó. Giữ lắc như một món quà tình cảm, còn sức khỏe của bé thì dựa vào quan sát và bác sĩ.
Lắc bạc ba miền khác nhau thế nào
Ở miền Tây Nam Bộ, lắc bạc cho bé thường có chuông và hoa văn cầu kỳ, gắn với tục mừng cháu đầy tháng. Ở miền Bắc, quà phổ biến hơn là vòng dâu tằm, lắc bạc thường trơn. Ở một số vùng dân tộc thiểu số, vòng bạc gắn với trang phục truyền thống, mang ý nghĩa che chở và thể hiện sự sung túc. Mỗi nơi một nếp, gia đình có thể chọn kiểu mình thích nhưng nên điều chỉnh cho an toàn: bỏ chuông, bỏ hạt rời với trẻ nhỏ.
Tham khảo khi chọn đồ bạc
Khi chọn đồ bạc cho bé, ưu tiên mẫu trơn, nguồn gốc rõ. Có thể xem các mẫu đồ bạc tại Thế Giới Phong Thủy, chọn loại không có chi tiết nhỏ dễ rơi và cỡ hợp với tuổi bé.