Vòng trầm hương thật hay giả: gỗ dó tẩm tinh dầu, bột trầm ép và những phép thử nên tránh
Trả lời ngắn: Trầm hương tự nhiên có vân dầu nâu đen xen thớ gỗ vàng nhạt không đều, mùi dịu, thay đổi theo nhiệt độ cơ thể, ngửi lâu không gắt. Gỗ dó tẩm tinh dầu thường thơm nồng ngay khi mở hộp, mùi đều một kiểu, sau vài tuần nhạt hẳn, vân màu loang do dầu thấm từ ngoài vào. Bột trầm ép có hạt mịn đồng nhất, không thấy thớ gỗ. Thả nước, đốt hạt là phép thử không đáng tin và làm hỏng vòng.
Trầm hương hình thành ra sao
Trầm hương là phần gỗ của cây dó bầu tích tụ nhựa thơm khi cây bị tổn thương và nhiễm nấm. Quá trình này trong tự nhiên mất nhiều năm, phần gỗ có trầm sẫm màu, nặng và thơm. Vì hiếm, trầm tự nhiên có giá rất cao. Phần lớn vòng trầm trên thị trường đến từ cây dó trồng được tạo trầm nhân tạo, gọi là trầm cấy, hoặc là gỗ dó chưa có trầm được tẩm hương liệu, hoặc bột trầm ép lại.
Bốn loại vòng trầm hay gặp
Loại thứ nhất là trầm tự nhiên, giá cao, ít gặp ở hàng phổ thông. Loại thứ hai là trầm cấy, dó trồng được kích thích tạo trầm, vẫn là trầm thật nhưng hàm lượng dầu và mùi khác trầm tự nhiên. Loại thứ ba là gỗ dó hoặc gỗ khác tẩm tinh dầu, thơm nồng lúc đầu rồi nhạt dần. Loại thứ tư là bột trầm, mùn cưa dó trộn keo và hương liệu ép thành hạt. Mỗi loại có chỗ đứng riêng, miễn là được bán đúng tên.
Mùi hương: thật thì dịu, tẩm thì nồng
Trầm tự nhiên và trầm cấy tốt có mùi dịu, ngọt, hơi cay, ngửi gần mới rõ, và thay đổi theo nhiệt độ: đeo trên tay ấm lên thì thơm hơn. Vòng tẩm hương liệu thường thơm nồng ngay khi mở hộp, mùi đều một kiểu, có khi gắt, ngửi lâu thấy nhức đầu. Sau vài tuần hoặc vài tháng, mùi tẩm nhạt hẳn. Mùi thơm quá mạnh ở một chiếc vòng giá phải chăng là tín hiệu nên dè chừng.
Vân dầu: nhìn vào thớ gỗ
Ở trầm thật, dầu nằm trong thớ gỗ, tạo thành vân nâu đen xen kẽ phần gỗ vàng nhạt, đường vân chạy theo thớ, đậm nhạt không đều. Vòng tẩm dầu thường có màu thấm từ ngoài vào, phần ngoài sẫm hơn trong lòng hạt, nhìn ở lỗ xỏ thấy rõ sự chênh lệch. Vòng bột ép thì không có thớ gỗ, bề mặt mịn đồng nhất, đôi khi thấy các hạt vụn li ti dưới kính lúp.
Trọng lượng và chuyện chìm nổi
Trầm có hàm lượng dầu rất cao thì nặng, có thể chìm trong nước, nên dân gian hay nói "trầm chìm là trầm tốt". Nhưng phần lớn vòng trầm cấy và trầm phổ thông đều nổi, và điều đó không có nghĩa là giả. Ngược lại, bột ép trộn keo nặng có thể chìm. Vì vậy phép thử thả nước không phân biệt được thật giả, lại làm hạt gỗ ngấm nước, nứt hoặc mất mùi. Không nên thử.
Vì sao không nên đốt hạt vòng để thử
Nhiều người dùng bật lửa hơ một hạt để ngửi khói. Trầm thật khi đốt cho khói thơm ngọt, nhưng gỗ tẩm dầu cũng có thể cho khói thơm, còn bột ép thì cháy khét mùi keo. Kết quả không đủ chắc mà hạt vòng bị cháy đen, hỏng. Người bán đồng ý cho đốt thử thường đưa một mẩu riêng, không phải hạt trên vòng khách mua, nên phép thử này cũng không phản ánh đúng chiếc vòng.
Màu quá đen và quá đều
Trầm thật hiếm khi đen tuyền đồng đều trên mọi hạt. Một chuỗi đen bóng, mọi hạt giống hệt, có khi đã được nhuộm màu hoặc phủ dầu để trông như trầm nhiều dầu. Hạt trầm tự nhiên mỗi hạt một vẻ, có hạt nhiều dầu sẫm, có hạt nhạt hơn. Sự không đồng đều ở đây lại là dấu hiệu của đồ thật.
Gỗ dó bầu non và gỗ khác giả dó
Có vòng làm từ gỗ dó chưa có trầm, màu vàng trắng, mùi rất nhẹ hoặc không mùi, được bán với tên "trầm hương". Có vòng làm từ gỗ khác như gỗ tạp, sau đó tẩm dầu trầm. Gỗ dó non nhẹ, xốp, vân thẳng, nhìn kỹ không thấy vệt dầu. Những vòng này không có giá trị như trầm, chỉ nên mua với giá của vòng gỗ thơm thông thường.
Hỏi người bán những gì
Nên hỏi: đây là trầm tự nhiên, trầm cấy hay gỗ tẩm; có tẩm thêm hương liệu không; xuất xứ vùng nào nếu người bán biết; có giấy tờ nguồn gốc gỗ không. Vì trầm và dó bầu liên quan tới quy định bảo vệ thực vật, việc mua bán số lượng lớn hay xuất khẩu cần tuân thủ quy định hiện hành; câu hỏi cụ thể nên hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Giữ mùi cho vòng trầm thật
Vòng trầm thật giữ mùi lâu nếu tránh nước, mồ hôi nhiều, hóa chất, nước hoa và nắng gắt. Khi không đeo, cất trong hộp gỗ hoặc túi vải kín, tránh hộp nhựa bí. Lau bằng khăn khô mềm. Có người thỉnh thoảng cầm vòng xoa giữa hai bàn tay để mùi dậy lên. Không nên tẩm thêm tinh dầu, vì lớp dầu ngoài sẽ che mùi gốc và làm vòng bám bụi.
Người dị ứng mùi và trẻ nhỏ
Vòng tẩm hương liệu nồng có thể làm người nhạy cảm hắt hơi, nhức đầu. Trẻ nhỏ không nên đeo vòng trầm hạt to vì nguy cơ hóc nghẹn nếu dây đứt, và vì da trẻ dễ kích ứng với hương liệu. Người có cơ địa dị ứng nên thử đeo ngắn vài giờ trước khi đeo hằng ngày.
Giá cả: đừng tin "trầm tự nhiên giá mềm"
Trầm tự nhiên chất lượng tốt có giá rất cao, khó có chuyện bán rẻ như vòng gỗ thường. Lời rao "trầm tự nhiên trăm phần trăm" kèm giá thấp gần như chắc chắn không đúng. Trầm cấy có giá dễ chịu hơn và là lựa chọn thực tế cho phần lớn người mua. Hiểu bậc giá giúp đặt kỳ vọng đúng.
Vòng trầm "kỳ nam" giá rẻ
Kỳ nam là loại trầm hiếm và đắt nhất, mềm, dẻo, mùi đặc biệt, giá có thể cao hơn trầm thường nhiều lần. Vì tên gọi gợi sự quý hiếm, chữ "kỳ nam" hay bị gắn lên vòng trầm phổ thông để bán giá cao. Một chiếc vòng rao là kỳ nam mà giá chỉ nhỉnh hơn vòng trầm thường thì gần như chắc chắn không đúng. Người mua không rành nên tránh những món mang danh kỳ nam, trừ khi mua ở nơi có uy tín lâu năm và giấy tờ rõ ràng.
Vòng trầm xỏ thêm charm và hạt đá
Nhiều vòng trầm được phối thêm charm bạc, tỳ hưu, hạt đá để đẹp hơn. Charm kim loại cọ vào hạt gỗ lâu ngày làm mòn và đen hạt; hạt đá nặng kéo dây chun giãn nhanh. Nếu muốn phối, chọn charm nhẹ, bề mặt trơn, và thay dây định kỳ. Khi soi thật giả, nhớ tách riêng: hạt trầm một chuyện, charm và hạt đá đi kèm là chuyện khác, mỗi thứ cần hỏi rõ chất liệu.
Tóm lại
Mùi dịu thay đổi theo hơi ấm, vân dầu chạy theo thớ gỗ, hạt không đồng đều là dấu hiệu của trầm thật; mùi nồng nhạt nhanh, màu thấm từ ngoài vào, hạt mịn đồng nhất là dấu hiệu của hàng tẩm hoặc ép. Đừng thả nước hay đốt hạt để thử. Khi chọn vòng gỗ hộ mệnh, có thể xem các mẫu vòng tay tại Thế Giới Phong Thủy và hỏi rõ loại gỗ, có tẩm hương liệu hay không.