Vệ sinh đá hộ mệnh theo độ cứng và độ xốp: loại rửa nước được, loại chỉ nên lau khô
Trả lời ngắn: đá cứng, đặc như thạch anh, mã não, ngọc bích nephrite, mắt hổ có thể rửa bằng nước ấm và xà phòng dịu, lau khô ngay. Đá mềm hoặc xốp như ngọc lam, hổ phách, ngọc trai, san hô, malachite chỉ nên lau bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô, tránh ngâm. Không dùng máy siêu âm, hơi nước nóng, bàn chải cứng hay hóa chất tẩy rửa với đá hộ mệnh nếu chưa chắc loại đá.
Vì sao không có một cách rửa chung cho mọi loại đá
Đá hộ mệnh trông giống nhau ở chỗ cùng là hạt tròn, bóng, nhiều màu. Nhưng bên trong, chúng khác nhau rất xa: có loại cứng gần như kính, chịu được nước và xà phòng; có loại mềm, xốp, hút nước và dầu như miếng bọt biển; có loại thực chất là chất hữu cơ như hổ phách, ngọc trai. Cùng một cách rửa có thể làm viên này sạch bóng và làm viên kia mất màu, rạn nứt. Vì thế, bước đầu tiên khi muốn vệ sinh là biết mình đang có loại đá gì.
Độ cứng Mohs nói gì về việc lau chùi
Thang Mohs xếp khoáng vật từ 1 tới 10 theo khả năng chịu trầy. Đá có độ cứng 7 trở lên như thạch anh, mã não, thạch anh tím, citrine khó bị trầy bởi bụi thông thường, vốn chứa nhiều hạt thạch anh nhỏ. Đá dưới 6 như ngọc lam, malachite, đá mặt trăng, opal dễ bị chính bụi bẩn làm trầy khi chà mạnh. Vì vậy với đá mềm, không chà, chỉ thấm và lau nhẹ. Độ cứng cũng cho biết loại đá nào nên cất riêng để khỏi cọ vào đá cứng hơn.
Độ xốp: loại đá hút nước và dầu
Một số đá có cấu trúc xốp, nhiều lỗ li ti, dễ hút nước, dầu, mồ hôi và cả xà phòng. Ngọc lam, malachite, lapis lazuli, một số loại jasper, san hô, ngọc trai thuộc nhóm này. Khi ngâm, nước và chất tẩy đi vào trong, có thể làm đổi màu, tạo vệt loang hay làm đá yếu dần. Đá đã qua tẩm nhựa, tẩm dầu để tăng màu cũng thuộc nhóm nhạy cảm, vì hóa chất và nhiệt có thể làm lớp tẩm lộ ra. Nhóm này chỉ lau, không ngâm.
Nhóm rửa nước được và cách làm
Thạch anh các màu, mã não, mắt hổ, ngọc bích nephrite, onyx, tourmaline, garnet là nhóm khá bền. Cách làm: pha nước ấm vừa tay với vài giọt xà phòng dịu như nước rửa chén loại nhẹ, nhúng nhanh, dùng bàn chải lông mềm hoặc ngón tay lau quanh hạt, xả nước sạch, rồi lau khô ngay bằng khăn mềm. Để khô hẳn ở nơi thoáng, không phơi nắng gắt. Lưu ý dây xỏ: dây chun, dây cước ngâm nước nhiều sẽ mau giãn, nên lau dây thay vì nhúng lâu.
Nhóm chỉ lau khô hoặc lau ẩm
Ngọc lam, malachite, hổ phách, ngọc trai, san hô, opal, đá mặt trăng và đá nhuộm, đá tẩm nên lau bằng khăn mềm hơi ẩm nước sạch, không xà phòng, rồi lau khô ngay. Với ngọc trai, lau sau mỗi lần đeo để mồ hôi không bám lâu. Hổ phách nhẹ và mềm, tránh xa cồn, nước hoa vì có thể làm mờ bề mặt. Nếu đá đã bám bẩn lâu ngày khó lau, nên mang tới thợ kim hoàn hay cửa hàng uy tín thay vì tự ngâm rửa mạnh tay.
Những thứ không nên dùng với đá hộ mệnh
- Máy làm sạch siêu âm: rung có thể làm đá có vết nứt sẵn, đá tẩm, ngọc trai, opal nứt vỡ hoặc bong lớp tẩm.
- Hơi nước nóng: sốc nhiệt có thể làm đá rạn.
- Bàn chải cứng, kem đánh răng, baking soda: là chất mài, làm trầy đá mềm và mờ bề mặt bóng.
- Nước tẩy, nước javel, cồn mạnh: ăn mòn kim loại đi kèm, làm đá xốp đổi màu.
Những mẹo "làm sạch thần tốc" lan truyền trên mạng thường dùng đúng những thứ này.
Dây xỏ và khóa: phần hay bẩn nhất
Bụi, mồ hôi, kem dưỡng thường đọng ở lỗ xỏ hạt và quanh khóa, mặt bạc, mặt đồng gắn kèm. Đây là chỗ hay có mùi và đen nhất. Dùng tăm bông thấm nước ấm xà phòng dịu với đá bền, hoặc chỉ nước sạch với đá nhạy cảm, lau quanh lỗ xỏ và khóa. Nếu dây đã xỉn màu, giãn, sờn, việc thay dây sạch hiệu quả hơn cố rửa dây cũ. Thay dây cũng là dịp kiểm tra hạt có nứt mẻ không.
Lau khô và để khô đúng cách
Sau khi làm sạch, lau từng hạt bằng khăn mềm không xơ, đặt vòng nằm thẳng trên khăn khô, không treo, để dây không bị giãn do sức nặng của hạt khi còn ướt. Để ở nơi thoáng, tránh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt như bếp, máy sấy, lò sưởi. Đeo lại khi đá và dây đã khô hẳn, thường sau vài giờ. Đeo khi dây còn ẩm dễ làm dây mục nhanh và để lại mùi.
Bao lâu nên vệ sinh một lần
Món đeo hằng ngày nên lau nhẹ bằng khăn khô mỗi tối khi tháo ra, đặc biệt vào mùa nóng nhiều mồ hôi. Vệ sinh kỹ theo nhóm đá như trên khoảng mỗi tháng một lần hoặc khi thấy bám bẩn. Món ít đeo, cất trong hộp thì chỉ cần lau khi lấy ra. Ngọc trai và hổ phách nên lau sau mỗi lần đeo. Thói quen nhỏ mỗi tối giúp giảm hẳn những lần phải rửa kỹ.
Không biết đá loại gì thì làm sao
Nếu không còn giấy kiểm định, không nhớ nơi mua, hãy coi món đó thuộc nhóm nhạy cảm: chỉ lau khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô. Cách này an toàn với mọi loại đá. Muốn biết chính xác, có thể mang tới trung tâm kiểm định đá quý để xác định loại đá, có xử lý hay không. Đây cũng là dịp biết món mình đeo có đúng như lời người bán không, điều sẽ bàn kỹ hơn ở chuyên mục phân biệt thật giả.
Đá đổi màu sau khi rửa: nguyên nhân thường gặp
Nếu sau khi rửa thấy nước có màu, hạt nhạt đi hay loang, nhiều khả năng đá đã được nhuộm màu. Nếu bề mặt mờ đi, có thể đá mềm bị trầy hoặc lớp tẩm, lớp sáp đánh bóng bị hóa chất làm bong. Nếu xuất hiện vết rạn, có thể đá có nứt sẵn bên trong gặp sốc nhiệt. Ngừng ngay cách rửa đó, lau khô, và tham khảo thợ chuyên. Đây là lý do nên thử với một hạt ít lộ trước khi rửa cả chuỗi.
Vệ sinh và chuyện "tẩy uế" là hai việc khác nhau
Nhiều người gộp việc làm sạch vật lý với các nghi thức như ngâm nước muối, phơi trăng, xông trầm để "tẩy uế". Đó là hai việc khác nhau. Làm sạch là bỏ bụi, mồ hôi để đá bền và đẹp. Các nghi thức là niềm tin, ý nghĩa tâm linh tùy người. Riêng ngâm muối có thể làm hại đá xốp và kim loại, nên nếu muốn làm nghi thức, hãy chọn cách không gây hại cho đá. Chủ đề này được bàn riêng trong một bài khác của chuyên mục.
Mặt đá bọc kim loại: lau phần đá, chăm phần kim loại
Mặt đá bọc vàng, bọc bạc có hai chất liệu cần hai cách chăm. Phần đá lau theo nhóm đá như trên. Phần kim loại dễ đọng bẩn ở khe giữa khung và đá, chỗ chấu giữ đá. Dùng tăm bông mềm lau quanh khe, không cạy, không dùng vật nhọn vì có thể làm lỏng chấu. Nếu thấy đá lung lay trong khung, mang tới thợ chỉnh lại trước khi rơi mất. Mặt Phật ngọc bọc vàng cũng vậy, phần ngọc lau ẩm nhẹ, phần vàng lau khô, kiểm tra khoen móc mỗi lần vệ sinh. Không nên ngâm cả mặt bọc kim loại vào nước vì nước có thể đọng lại phía sau mặt đá, lâu ngày gây ố.
Gợi ý chọn đá dễ giữ gìn
Nếu muốn một món đeo hằng ngày ít phải lo vệ sinh cầu kỳ, có thể chọn nhóm đá cứng, đặc như thạch anh tím và các loại thạch anh khác trên Thế Giới Phong Thủy, nhớ tránh phơi nắng gắt lâu để giữ màu, và lau khô mỗi tối khi tháo ra.