Vòng dâu tằm cho bé: thực hư chuyện "chống giật mình", chọn hạt, xỏ dây và lúc nào không nên đeo
Trả lời ngắn: vòng dâu tằm là nếp dân gian, được tin giúp bé bớt giật mình, quấy khóc; hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ chắc cho tác dụng này. Nếu gia đình vẫn muốn dùng, hãy chọn hạt to, mài nhẵn, dây chắc, kích cỡ không bó, chỉ đeo khi bé thức và có người trông, tháo ra khi ngủ và khi tắm. Bé quấy khóc nhiều, ngủ không yên kéo dài là lý do đi khám.
Vòng dâu tằm từ đâu mà có
Cây dâu tằm gắn với nghề trồng dâu nuôi tằm lâu đời của người Việt. Dân gian ở nhiều vùng tin gỗ dâu có tính "trừ tà", giúp trẻ nhỏ ngủ yên, bớt giật mình, bớt "bị quở". Từ đó vòng dâu tằm thành món quà quen thuộc cho trẻ sơ sinh, nhất là ở miền Bắc. Đây là một nếp văn hóa có từ lâu, được nhiều thế hệ giữ gìn như một lời chúc bình an cho con trẻ.
Thực hư chuyện chống giật mình, quấy khóc
Trẻ sơ sinh giật mình khi ngủ là phản xạ bình thường (phản xạ Moro), giảm dần theo tháng tuổi. Quấy khóc đêm có rất nhiều nguyên nhân: đói, tã ướt, nóng lạnh, đau bụng, mọc răng, ốm. Hiện chưa có nghiên cứu đáng tin cậy chứng minh vòng dâu tằm làm giảm những hiện tượng này. Có thể cha mẹ thấy bé "ngủ ngoan hơn" sau khi đeo vì bé đã lớn thêm, vì cha mẹ yên tâm hơn. Biết điều này để không trì hoãn việc đưa bé đi khám khi cần.
Rủi ro thật sự của vòng dâu tằm
Vòng dâu tằm gồm nhiều hạt nhỏ xỏ dây. Dây có thể đứt, hạt rơi ra và bé đưa vào miệng. Vòng đeo cổ có thể siết khi vướng vào thành nôi. Vòng tay, vòng chân đeo chặt có thể hằn da khi bé tăng cân nhanh. Vì vậy, nếu dùng, phải chọn kỹ và tuân thủ cách đeo an toàn.
Chọn hạt: to, nhẵn, không sơn
Hạt càng nhỏ càng dễ hóc nếu bung ra. Chọn hạt đường kính đủ lớn, mài tròn đều, không có dằm, không có cạnh sắc. Gỗ dâu thật có màu vàng nhạt đến vàng nâu, vân gỗ mảnh; hàng nhuộm màu đậm hoặc sơn bóng có thể chứa chất không an toàn khi bé ngậm. Ngửi thử: gỗ dâu thật có mùi gỗ nhẹ, không hắc mùi sơn.
Dây xỏ và cách thắt
Dây chun mảnh dễ giãn, giòn sau vài tuần. Dây sợi tổng hợp chắc, có nút thắt giữa từng hạt sẽ giữ được các hạt còn lại nếu dây đứt một chỗ, hạn chế cả chuỗi bung ra. Kiểm tra dây mỗi ngày: thấy sờn, giãn là thay ngay. Khóa nối phải chắc, không có đầu kim loại nhọn.
Một phép thử đơn giản trước khi đeo: kéo nhẹ hai đầu vòng bằng lực vừa phải. Nếu dây giãn nhiều hoặc nghe tiếng sợi đứt lách tách, đừng đeo cho bé.
Kích cỡ: không bó, không lỏng quá
Vòng tay, vòng chân cần lọt được một ngón tay người lớn giữa vòng và da bé. Bé lớn rất nhanh trong năm đầu, vòng vừa hôm nay có thể chật sau vài tuần. Kiểm tra cổ tay, cổ chân bé mỗi ngày; thấy hằn đỏ là nới hoặc tháo ngay. Vòng lỏng quá lại dễ tuột, rơi vào miệng.
Đeo ở đâu: tay, chân hay cổ
Vòng cổ có nguy cơ siết cao nhất, nên tránh với trẻ nhỏ. Vòng chân ít bị bé đưa lên miệng hơn vòng tay, nên nhiều gia đình chọn đeo chân. Dù đeo ở đâu, nguyên tắc vẫn là chỉ đeo khi có người lớn trông và tháo ra khi bé ngủ.
Những lúc tuyệt đối không nên đeo
- Khi bé ngủ, kể cả ngủ trưa, ngủ trong xe.
- Khi tắm: dây ướt mau mục, hạt gỗ ngấm nước nở ra.
- Khi bé ở nhà trẻ không có người theo sát riêng.
- Khi bé đang ốm, sốt, hay quấy, cần quan sát kỹ da và cử động.
Giữ gìn vòng dâu tằm
Lau khô sau khi dính sữa, nước bọt. Không ngâm nước. Phơi nơi thoáng, tránh nắng gắt làm nứt hạt. Thấy hạt nứt, mốc, đổi màu lạ là bỏ, không cố dùng tiếp. Một chiếc vòng dâu tằm không cần dùng mãi; khi bé lớn, có thể cất làm kỷ niệm.
Mùa nồm ẩm ở miền Bắc, gỗ dễ lên mốc trắng. Khi không đeo, để vòng trong hộp khô có gói hút ẩm, đừng để chung với tã, khăn ướt.
Giữ nếp mà vẫn an toàn
Nhiều gia đình chọn cách để vòng dâu tằm trong túi vải nhỏ đặt dưới gối của mẹ, treo cao ở đầu giường ngoài tầm tay bé, hoặc mẹ đeo thay. Cách này giữ được ý nghĩa cầu chúc mà không đặt rủi ro lên người bé. Khi bé lớn, biết không cắn, không giật, có thể cho bé đeo khi đi chơi có người lớn bên cạnh.
Bé quấy khóc: những dấu hiệu cần đi khám
Bé khóc thét, khóc kéo dài không dỗ được, bỏ bú, sốt, nôn nhiều, đi ngoài bất thường, thóp phồng, li bì: đây là những dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay. Giật mình kèm co giật, mắt trợn, tím tái là cấp cứu. Vòng dâu tằm không thay được việc thăm khám.
Nói với ông bà về vòng dâu tằm
Ông bà thường là người mua vòng dâu tằm cho cháu. Cha mẹ có thể giữ nếp bằng cách nhận vòng, đeo cho bé lúc ông bà bế (có người trông) và tháo ra khi ru bé ngủ. Giải thích ngắn gọn rằng bác sĩ dặn không đeo khi ngủ để tránh hóc, siết. Cách nói "đeo có chừng mực" thường dễ được đồng ý hơn cách bỏ hẳn.
Vòng dâu tằm và nếp ba miền
Ở miền Bắc, vòng dâu tằm gần như là món quà mặc định khi thăm em bé mới sinh. Ở miền Trung, miền Nam, nhiều gia đình quen với vòng bạc, lắc bạc hoặc chỉ đỏ hơn. Có gia đình kết hợp: vòng dâu tằm vài hạt xen hạt bạc nhỏ. Sự khác nhau này cho thấy vòng dâu tằm là nếp văn hóa vùng miền, không phải quy tắc bắt buộc với mọi trẻ. Gia đình không đeo vòng dâu tằm không có nghĩa là "thiếu" điều gì cho con.
Khi bé được hai bên nội ngoại khác vùng miền chăm, có thể có nhiều món hộ mệnh được tặng cùng lúc. Đừng đeo tất cả lên người bé; chọn một món, đeo có người trông, các món còn lại cất làm kỷ niệm.
Giúp bé ngủ yên: những việc có ích thật
Nếu mục đích là bé ngủ yên hơn, những việc sau có cơ sở rõ ràng: cho bé ngủ ngửa trên nệm phẳng, chắc; phòng thoáng, nhiệt độ vừa phải, không quá nóng; quấn chũn đúng cách với trẻ sơ sinh nhỏ (và ngừng khi bé bắt đầu lật); tạo nếp ru ngủ giống nhau mỗi tối; giảm ánh sáng và tiếng ồn. Bé hay giật mình trong vài tháng đầu thường đỡ dần khi hệ thần kinh trưởng thành. Những việc này không cần mua gì thêm mà lại an toàn.
Mua vòng ở đâu cho yên tâm
Chọn nơi bán ghi rõ chất liệu gỗ, kích thước hạt, loại dây, không quảng cáo tác dụng chữa bệnh. Hàng trôi nổi giá rẻ thường hạt nhỏ, dây chun mỏng, gỗ nhuộm màu. Nếu ông bà muốn mua thêm trang sức đi kèm cho bé lớn hơn, có thể tham khảo các mẫu vòng tay tại Thế Giới Phong Thủy, nhớ chọn món không có chi tiết nhỏ dễ gãy.