Những hóa chất hằng ngày làm hỏng đá và kim loại hộ mệnh: nước hoa, kem chống nắng, clo, cồn rửa tay
Trả lời ngắn: nước hoa, keo xịt tóc, kem dưỡng, kem chống nắng, cồn rửa tay, nước tẩy rửa, clo hồ bơi và mồ hôi đều có thể làm mờ đá xốp, làm bạc đồng xỉn và làm dây xỏ mục nhanh. Quy tắc đơn giản nhất là "đeo sau cùng, tháo trước tiên": trang điểm, xịt nước hoa, thoa kem xong mới đeo đồ hộ mệnh, và tháo ra trước khi làm việc nhà, bơi, tắm.
Hư hỏng âm thầm, không phải một lần
Một cú va đập làm vỡ hạt đá là chuyện nhìn thấy ngay. Còn hóa chất làm hỏng đồ đeo thì chậm và âm thầm: hôm nay một lớp nước hoa, mai một lớp kem chống nắng, mỗi ngày vài lần cồn rửa tay. Sau vài tháng, viên ngọc trai mất độ ánh, vòng bạc đen sì, dây chun giãn nhão, mặt đá xốp loang lổ. Nhiều người nghĩ đồ "xuống cấp vì đeo lâu", nhưng thật ra phần lớn là do thói quen nhỏ có thể sửa được.
Nước hoa và keo xịt tóc
Nước hoa có cồn và tinh dầu, keo xịt tóc có nhựa và dung môi. Khi xịt lên người đang đeo đồ, những chất này bám lên bề mặt đá, ngọc trai, hổ phách, tạo lớp màng mờ hoặc làm khô, nứt bề mặt hữu cơ. Với kim loại, chúng góp phần làm xỉn nhanh. Cách tránh rất đơn giản: xịt nước hoa, xịt tóc xong, đợi khô vài phút rồi mới đeo đồ.
Kem dưỡng, kem chống nắng
Kem dưỡng và kem chống nắng có dầu, sáp, một số có chất chống nắng dạng khoáng. Chúng bám vào hạt đá, khe giữa hạt, lỗ xỏ dây, tạo lớp nhờn giữ bụi, làm đá xốp hút dầu và đổi màu. Với vòng tay, kem tay là thủ phạm thường gặp. Thoa kem xong, đợi thấm hẳn rồi mới đeo vòng, mặt dây. Đi biển thoa nhiều kem chống nắng thì càng nên tháo đồ đeo.
Cồn rửa tay, nước sát khuẩn
Thói quen rửa tay sát khuẩn nhiều lần mỗi ngày làm vòng tay tiếp xúc cồn liên tục. Cồn làm khô và mờ bề mặt hổ phách, ngọc trai, đá tẩm nhựa, có thể làm bong lớp sơn, mạ trên charm, và làm dây chun mau giòn. Khi sát khuẩn tay, đẩy vòng lên cao cổ tay hoặc tháo ra nếu dùng rất thường xuyên trong ngày, như người làm y tế, nhà hàng. Đeo vòng ở tay ít dùng cũng giúp giảm tiếp xúc.
Nước tẩy rửa và việc nhà
Nước rửa chén đậm đặc, nước lau sàn, nước tẩy javel, chất tẩy bồn cầu là những hóa chất mạnh. Javel có thể làm bạc đen nhanh, ăn mòn kim loại hàn, làm đá xốp bạc màu. Làm việc nhà như rửa chén, giặt tay, lau dọn, nên tháo vòng và nhẫn ra, cất vào một chỗ cố định ngoài khu vực bồn rửa để không rơi vào ống thoát nước. Đeo găng tay cao su vừa bảo vệ da vừa bảo vệ đồ đeo.
Clo trong hồ bơi và nước suối nóng
Nước hồ bơi chứa clo, một số suối nước nóng chứa lưu huỳnh. Cả hai đều làm bạc xỉn đen nhanh và có thể ăn mòn hợp kim vàng có tuổi thấp, làm hỏng dây. Clo cũng làm mờ ngọc trai, đá xốp. Tháo đồ đeo trước khi bơi hay ngâm suối khoáng. Nếu lỡ đeo, rửa lại bằng nước sạch và lau khô ngay sau đó.
Mồ hôi: hóa chất tự nhiên của cơ thể
Mồ hôi có muối và axit nhẹ. Đeo đồ suốt ngày trong mùa hè, tập thể thao, làm việc nặng, mồ hôi đọng ở dây và hạt, làm dây mục, bạc xỉn, đá xốp loang. Người ra nhiều mồ hôi tay nên chọn vòng chất liệu chịu được như đá cứng, dây dù, và lau đồ đeo mỗi tối. Khi tập thể thao, nên tháo đồ đeo vì vừa tránh mồ hôi vừa tránh va đập.
Quy tắc đeo sau cùng, tháo trước tiên
Thợ kim hoàn hay khuyên một quy tắc dễ nhớ: buổi sáng, sau khi tắm, trang điểm, xịt nước hoa, thoa kem, mặc quần áo xong mới đeo đồ trang sức, đồ hộ mệnh. Buổi tối, tháo đồ đeo ra đầu tiên, trước khi tẩy trang, tắm rửa. Như vậy đồ đeo tránh gần hết hóa chất mỹ phẩm và nước tắm. Quy tắc này không tốn thêm thời gian, chỉ đổi thứ tự.
Bạc bị xỉn: hóa chất nào làm nhanh hơn
Bạc xỉn đen chủ yếu do phản ứng với lưu huỳnh trong không khí, mồ hôi, một số thực phẩm như trứng, hành tỏi, cao su và len. Nước hoa, nước tẩy, clo, suối khoáng làm quá trình nhanh hơn. Xỉn là phản ứng bề mặt bình thường, không phải bạc giả, và có thể làm sáng lại. Cất bạc trong túi kín, tránh để chung với đồ cao su, giấy báo, len sẽ giúp chậm xỉn.
Đồng và đồ mạ
Đồ đồng tự nhiên sẽ đổi màu theo thời gian, có thể xanh rỉ ở chỗ ẩm, chỗ tiếp xúc mồ hôi. Hóa chất tẩy rửa và cồn làm nhanh quá trình này và có thể làm loang lớp phủ bảo vệ. Đồ mạ vàng, mạ bạc rất nhạy với hóa chất: lớp mạ mỏng dễ mòn, bong khi tiếp xúc nước hoa, cồn, chất tẩy. Với đồ mạ, càng tránh hóa chất, càng giữ được lâu.
Nơi cất cũng có hóa chất
Phòng tắm ẩm, nhiều hơi hóa chất từ xà phòng, nước tẩy, là nơi không nên để đồ đeo qua đêm. Bàn trang điểm cạnh chai nước hoa, lọ sơn móng tay cũng vậy. Hộp gỗ mới sơn, túi nhựa rẻ tiền có thể tỏa hơi dung môi. Cất đồ đeo trong túi vải sạch, hộp có lót vải, đặt ở phòng ngủ khô ráo là lựa chọn tốt. Chi tiết về cách cất được nói ở bài riêng của chuyên mục.
Bảng nhắc nhanh những lúc nên tháo
- Tắm, gội, bơi, ngâm suối khoáng.
- Rửa chén, giặt tay, lau dọn bằng chất tẩy.
- Thoa kem, xịt nước hoa, xịt tóc.
- Tập thể thao, làm việc nặng.
- Dùng cồn sát khuẩn liên tục trong ngày.
- Đi ngủ, nếu không có lý do đặc biệt để đeo.
Người làm nghề tiếp xúc hóa chất
Thợ làm tóc, thợ làm móng, người làm trong phòng thí nghiệm, nhà máy hóa chất, bể bơi, nhà hàng, phòng khám tiếp xúc hóa chất cả ngày. Với những nghề này, đồ hộ mệnh đeo tay gần như chắc chắn xuống cấp nhanh, chưa kể có thể vướng vào máy móc, dụng cụ. Nhiều người trong nghề chọn đeo mặt dây giấu trong áo thay cho vòng tay, hoặc bỏ món hộ mệnh nhỏ trong túi áo, ví, chỉ đeo vòng khi tan ca. Một số nơi làm việc có quy định không đeo trang sức ở tay vì an toàn và vệ sinh, nên tuân theo quy định đó. Món hộ mệnh vẫn đi cùng mình, chỉ đổi cách mang cho hợp công việc, vừa giữ đồ bền vừa giữ an toàn lao động.
Lỡ dính hóa chất thì xử lý thế nào
Nếu vòng lỡ dính nước tẩy, nước hoa đậm hay kem chống nắng, đừng để khô tự nhiên. Tháo ra, với đá cứng thì tráng nhanh dưới nước sạch rồi lau khô, với đá xốp, ngọc trai, hổ phách thì thấm nhẹ bằng khăn ẩm nước sạch nhiều lần rồi lau khô. Kim loại thì lau sạch, để khô. Nếu thấy bề mặt đã mờ hay đổi màu, không cố chà mạnh hay dùng thêm hóa chất khác để "sửa", vì dễ làm tệ hơn; mang tới thợ để xem có đánh bóng lại được không.
Gợi ý món dễ giữ gìn
Nếu muốn đồ đeo bền với sinh hoạt hằng ngày, có thể chọn món chất liệu ít nhạy hóa chất, như nhóm đá quý phong thủy loại đá cứng, đặc trên Thế Giới Phong Thủy, kết hợp thói quen đeo sau cùng, tháo trước tiên ở trên.