Mặt đá thiên nhiên đeo cổ: cabochon, giọt nước hay mặt khắc – chọn kiểu mài, độ dày và soi vết nứt
Trả lời ngắn: cabochon (mặt vòm nhẵn) bền, ít sứt cạnh, hợp đeo hằng ngày; giọt nước, facet lấp lánh hơn nhưng có cạnh và mũi nhọn dễ mẻ; mặt khắc đẹp chi tiết nhưng chỗ mỏng dễ gãy. Chọn mặt đủ dày, soi kỹ vết nứt dưới đèn, hỏi rõ đá tự nhiên hay đã xử lý, và giữ giấy kiểm định cho món giá trị.
Kiểu mài quan trọng không kém loại đá
Khi chọn mặt đá, người ta thường hỏi "đá gì, hợp mệnh nào". Câu hỏi thứ hai nên là "mài kiểu gì". Cùng một khối thạch anh tím, mài vòm nhẵn thì êm mắt, bền; mài giác cạnh thì lấp lánh nhưng cạnh dễ sứt; khắc thành hình hoa sen thì đẹp chi tiết nhưng cánh mỏng dễ gãy. Hiểu kiểu mài giúp chọn đúng món cho cách đeo của mình.
Cabochon: vòm nhẵn, bền bỉ
Cabochon là kiểu mài mặt trên cong vòm, mặt dưới phẳng hoặc hơi cong, không có giác cạnh. Kiểu này tôn màu và hiệu ứng ánh sáng bên trong đá – như mắt mèo của đá mắt hổ, ánh xanh của đá mặt trăng. Không có cạnh sắc nên ít sứt khi va, rất hợp mặt đeo hằng ngày.
Đá đục, đá có hiệu ứng (mắt hổ, đá mặt trăng, ngọc, mã não) hầu như luôn được mài cabochon.
Giọt nước và facet: lấp lánh nhưng cần nâng niu
Mài giác cạnh (facet) tạo nhiều mặt phẳng nhỏ để ánh sáng phản xạ, làm đá trong như thạch anh, citrine, peridot lấp lánh. Mặt giọt nước có đầu nhọn – điểm yếu nhất, va một cái là mẻ mũi. Đá facet thường cần khung có chấu giữ, chấu bảo vệ một phần cạnh.
Nếu thích mặt facet mà đeo hằng ngày, chọn đá đủ cứng (thạch anh trở lên trên thang Mohs) và khung có viền bảo vệ đầu nhọn.
Mặt khắc: đẹp ở chi tiết, yếu ở chỗ mỏng
Mặt khắc hình Phật, hình hoa sen, linh vật có giá trị ở tay nghề người thợ. Chỗ yếu là các phần mỏng: cánh hoa, ngón tay, tai, đuôi. Khi chọn, soi kỹ các phần mỏng có vết rạn không, và hình dung cảnh mặt va vào mép bàn – phần nào sẽ chạm trước.
Độ dày an toàn
Mặt quá mỏng nhìn thanh thoát nhưng dễ gãy ngang, nhất là ở chỗ lỗ khoan. Một cách thử đơn giản: nhìn nghiêng mặt đá, phần mỏng nhất nên dày tương đối so với kích cỡ mặt; mặt dài 3 cm mà chỗ mỏng nhất chỉ như tấm thẻ nhựa thì nên cân nhắc. Ngọc cứng dai hơn nhiều loại đá khác nên có thể mỏng hơn mà vẫn bền.
Soi vết nứt và bọt khí
- Đặt mặt đá trước nguồn sáng mạnh (đèn pin điện thoại), nhìn xuyên qua.
- Xoay từ từ: vết nứt hiện ra như đường sáng hoặc tối cắt ngang.
- Vết nứt chạm mép hoặc chạm lỗ khoan là điểm yếu thật sự.
- Bọt khí tròn đều trong đá trong thường là dấu hiệu thủy tinh hoặc đá nhân tạo, không phải đá tự nhiên.
Đá tự nhiên có tạp chất, vân, bông là bình thường – đó là "dấu vân tay" của đá. Cần phân biệt tạp chất tự nhiên với vết nứt có thể lan.
Đá đã qua xử lý
Phần lớn đá trên thị trường đã qua một hình thức xử lý nào đó: nung nhiệt để đổi màu, nhuộm màu, tẩm nhựa lấp vết nứt, ép từ bột đá. Xử lý không có nghĩa là gian dối – miễn người bán nói rõ và giá tương xứng.
| Cách xử lý | Dấu hiệu nghi ngờ |
|---|---|
| Nhuộm | màu đọng đậm ở vết nứt, quanh lỗ khoan; tăm bông thấm cồn lau ra màu |
| Tẩm nhựa | bóng như phủ sáp, soi thấy vùng mờ đục |
| Đá ép | hạt nhỏ li ti dính nhau, màu đều bất thường, nhẹ hơn |
| Thủy tinh giả | bọt khí tròn, ấm tay nhanh, giá quá rẻ |
Các dấu hiệu chỉ để nghi ngờ; kết luận chắc chắn cần phòng kiểm định.
Giấy kiểm định đọc thế nào
Giấy kiểm định của một phòng thí nghiệm độc lập thường ghi tên đá, đá tự nhiên hay tổng hợp, có xử lý không, kích thước, khối lượng, kèm ảnh. Nên kiểm tra ảnh trên giấy khớp với món mình cầm, và tra mã số trên trang web của đơn vị kiểm định nếu họ có. Giấy chỉ in tên cửa hàng, không có thông tin đơn vị kiểm định, thì giá trị không cao.
Độ cứng và chuyện trầy xước
Bụi trong không khí chứa hạt thạch anh, độ cứng khoảng 7 trên thang Mohs. Đá mềm hơn mức này (ngọc lam, đá mặt trăng, hổ phách, ngọc trai) sẽ dần mờ mặt nếu lau khô cọ mạnh hay để chung với đồ cứng. Đá từ 7 trở lên giữ bóng lâu hơn. Đây là lý do mặt đá mềm cần cất riêng và lau bằng khăn ẩm mềm.
Màu sắc và ánh sáng
Một số đá đổi sắc theo ánh sáng: dưới đèn vàng trong tiệm trông ấm, ra nắng thì khác. Trước khi mua, mang mặt đá ra gần cửa sổ hoặc ra ngoài trời nhìn thử. Thạch anh tím, thạch anh hồng có thể nhạt dần khi phơi nắng gắt lâu ngày – đeo bình thường không sao, nhưng đừng để trên bậu cửa sổ nhiều tháng.
Mặt đá cho từng hoàn cảnh
- Đeo hằng ngày, đi làm: cabochon đá cứng như mã não, thạch anh, ngọc; kích cỡ vừa.
- Dự tiệc, sự kiện: facet, giọt nước lấp lánh, đeo ngoài áo.
- Người lớn tuổi: mặt tròn, nhẹ, không mũi nhọn.
- Người hay vận động: mặt nhỏ, dày, bọc khung.
Mua online: những ảnh nên xin thêm
Ảnh đẹp của cửa hàng thường chụp dưới đèn studio, góc đẹp nhất. Trước khi chuyển tiền, xin thêm: ảnh mặt đá đặt cạnh thước kẻ để biết kích thước thật; ảnh chụp nghiêng để thấy độ dày; video soi đèn pin xuyên qua đá; ảnh dưới ánh sáng tự nhiên. Nơi bán tử tế thường sẵn lòng gửi.
Hỏi luôn chính sách đổi trả nếu nhận về thấy khác mô tả, và lưu lại tin nhắn trao đổi.
Với mặt đá giá trị cao, có thể đề nghị mua kèm điều kiện: nhận hàng, mang đi kiểm định ở một phòng thí nghiệm độc lập trong vài ngày, nếu kết quả khác mô tả thì được hoàn tiền. Người bán tự tin vào hàng của mình thường đồng ý; người bán né tránh điều kiện này là một tín hiệu đáng để ý.
Khi nào đá được coi là "đẹp"
Với người chơi đá, một mặt đẹp là mặt có màu đều hoặc vân hài hòa, độ trong hợp với loại đá, ít vết nứt, mài cân đối, đánh bóng kỹ. Không có đá nào hoàn hảo; tạp chất nhỏ, bông nhẹ nhiều khi lại làm nên nét riêng. Đừng để người bán dùng chuyện "đá hoàn hảo" để đẩy giá lên quá mức.
Lỗ khoan hay khoen kim loại
Mặt đá khoan lỗ trực tiếp rẻ và đơn giản, nhưng lỗ là điểm tập trung lực, mép lỗ có thể cứa dây. Khoen kim loại dán hoặc kẹp ở đầu đẹp hơn nhưng keo có thể bong theo thời gian. Khung bọc chân là phương án bền nhất cho mặt đeo hằng ngày.
Tóm lại
Mặt cabochon cho người cần bền, đeo hằng ngày; mặt facet và giọt nước cho người thích lấp lánh và chịu khó nâng niu; mặt khắc cho người quý tay nghề và chấp nhận chỗ mỏng. Dù chọn kiểu nào, hãy soi vết nứt, hỏi rõ đá đã xử lý gì, giữ giấy kiểm định cho món giá trị. Chọn kỹ một lần thì đeo yên tâm nhiều năm.
Muốn so nhiều kiểu mài của cùng một loại đá, có thể xem thêm gian đá mặt trăng và các mặt đá khác trên Thế Giới Phong Thủy, mỗi mẫu đều ghi kiểu mài và kích thước.