Đeo mặt Phật khi ngủ, khi tắm, vào nhà vệ sinh: những điều kiêng dân gian và cách hiểu cho nhẹ lòng
Trả lời ngắn: nhiều gia đình có lệ tháo mặt Phật khi tắm, khi vào nhà vệ sinh, khi vợ chồng gần gũi, như một cách giữ lòng tôn kính; đây là nếp dân gian, không phải giới luật bắt buộc. Nhiều người theo đạo Phật cho rằng điều cốt lõi là tâm kính trọng và cách sống. Về thực tế, tháo mặt khi tắm, bơi và khi ngủ giúp dây, khoen, đá bền hơn và an toàn hơn.
Vì sao có nhiều lời kiêng quanh mặt Phật
Mặt Phật không giống một món trang sức thường: với nhiều người, đó là hình ảnh của vị Phật, vị Bồ Tát mình kính ngưỡng. Vì vậy, người ta muốn đối xử với nó như đối xử với tượng thờ trong nhà – sạch sẽ, trang nghiêm. Các lời kiêng ra đời từ tâm ý đó.
Hiểu được gốc của lời kiêng thì dễ chọn cách làm vừa giữ lòng kính, vừa không biến việc đeo mặt thành nỗi lo thường trực.
Lời kiêng hay gặp nhất
- Tháo mặt khi vào nhà vệ sinh.
- Tháo khi tắm.
- Tháo khi vợ chồng gần gũi.
- Không để người khác tùy tiện cầm nghịch.
- Không đeo khi đi vào nơi được coi là ô uế, như lò mổ, khi say xỉn.
- Không đặt mặt xuống đất, xuống sàn nhà.
Các lời kiêng này khác nhau theo vùng, theo gia đình và theo người truyền dạy. Có nhà giữ đủ, có nhà chỉ giữ vài điều.
Góc nhìn của nhiều người tu tập
Theo nhiều bài giảng phổ thông, đạo Phật đặt trọng tâm ở tâm và hành của con người hơn là ở hình thức của vật. Một chiếc mặt Phật được đeo bởi người sống tử tế, biết giữ lời, biết thương người, có ý nghĩa hơn chiếc mặt được giữ đủ mọi kiêng kỵ mà người đeo vẫn sống trái đạo. Vì vậy có thầy khuyên: giữ được nếp kính trọng thì tốt, lỡ quên thì không cần sợ hãi.
Điều này không có nghĩa là kiêng kỵ vô nghĩa. Nó chỉ nhắc rằng kiêng kỵ là phương tiện để giữ lòng kính, không phải mục đích.
Khi tắm: lý do thực tế cũng ủng hộ việc tháo
Xà phòng, dầu gội đọng lại ở kẽ khung, chân khoen, lâu dần làm ngọc đục mép, làm bạc xỉn, làm dây vải mau mục. Nước nóng làm dây chun, dây dù lão hóa nhanh hơn. Tháo mặt khi tắm vừa đúng nếp kính trọng, vừa giữ món đồ bền. Đặt mặt vào một hộp nhỏ hay khay sạch trên bàn, tắm xong đeo lại.
Khi ngủ
Có nhà khuyên tháo mặt Phật khi ngủ, đặt lên bàn thờ nhỏ hoặc trong hộp sạch đầu giường; có nhà để đeo cả đêm. Về an toàn, người lớn đeo dây chắc khi ngủ hiếm khi gặp nguy hiểm, nhưng dây có thể xoắn, mặt có thể cấn vào cổ khi nằm sấp, khoen có thể móc vào tóc. Dây rắn, dây mì mảnh hay bị gập gãy khi ngủ.
Với trẻ nhỏ, không đeo dây chuyền khi ngủ là nguyên tắc an toàn quan trọng hơn mọi lời kiêng – dây có thể mắc vào thành nôi, góc giường.
Khi vào nhà vệ sinh
Đây là lời kiêng phổ biến nhất. Nhiều người không tiện tháo ra mỗi lần, nên chọn cách xoay mặt vào trong áo, hoặc dùng dây dài để mặt luôn nằm trong áo. Cách làm này được nhiều người coi là đủ giữ lòng kính. Nếu muốn giữ nghiêm, có thể tháo ra khi về nhà và chỉ đeo khi ra ngoài.
Khi vợ chồng gần gũi
Nhiều gia đình có nếp tháo mặt Phật, cất vào hộp khi vợ chồng gần gũi, như một cách tách bạch đời sống riêng tư với hình ảnh tôn kính. Đây là chuyện riêng của mỗi người; giữ nếp này không phiền gì, mà lại giúp mặt khỏi bị kéo giật. Người không giữ cũng không nên tự dằn vặt hay nghe theo lời dọa "phạm thánh" để rồi phải đi làm lễ tốn kém.
Đi biển, đi bơi, xông hơi
Nước biển mặn và nước bể bơi có clo ăn mòn kim loại, làm đá xốp mất bóng. Sóng biển có thể giật đứt dây, mặt rơi xuống cát gần như không tìm lại được. Xông hơi nhiệt cao làm kim loại nóng lên, có thể gây bỏng nhẹ ở da cổ. Những lúc này nên để mặt ở nhà hoặc trong túi kín.
Khi tập thể thao, làm việc nặng
Chạy, nhảy làm mặt nặng đập vào ngực; tập tạ nằm có thể làm dây quấn vào thanh đòn; làm việc gần máy móc có nguy cơ dây cuốn vào bộ phận quay. Mặt Phật lúc này nên tháo ra hoặc nhét gọn trong áo, dây ngắn ôm cổ.
Khi đi khám, chụp chiếu
Chụp X-quang vùng ngực, cổ, chụp cộng hưởng từ, phẫu thuật: nhân viên y tế sẽ yêu cầu tháo trang sức kim loại. Làm theo hướng dẫn. Có thể gửi người nhà giữ, hoặc cất trong túi đồ cá nhân. Đây là lúc an toàn y tế là thứ bảo vệ mình rõ ràng nhất.
Khi đi viếng đám tang, khi uống rượu
Một số người có lệ tháo mặt Phật hoặc nhét vào trong áo khi đi viếng đám tang, với ý giữ sự trang nghiêm cho cả người đã khuất lẫn hình ảnh mình kính ngưỡng. Khi uống rượu bia nhiều, nhiều người cũng tháo ra vì cho rằng say xỉn không hợp với việc mang hình Phật bên mình. Đây đều là nếp gia đình, không phải quy định chung.
Về thực tế, người say dễ làm rơi, làm đứt dây mà không biết. Nếu biết mình sẽ uống nhiều, cất mặt ở nhà là cách an toàn cho món đồ quý.
Khi người khác muốn cầm xem
Có lời kiêng không cho người khác cầm mặt Phật của mình. Nếu thấy không thoải mái, có thể từ chối nhẹ nhàng: "món này mình quý, để mình cầm cho xem nhé". Nếu đã lỡ để ai cầm, không có căn cứ nào nói vì thế mà mặt "mất linh" hay "nhiễm khí người khác". Điều nên lo hơn là người lạ cầm không cẩn thận làm rơi xuống nền gạch.
Tháo ra rồi đặt ở đâu
- Một hộp gỗ hay hộp vải nhỏ, sạch, có nắp, đặt chỗ cao ráo như kệ đầu giường, bàn trang điểm.
- Nhà có bàn thờ Phật thì có thể đặt tạm trên một chiếc đĩa nhỏ ở bàn thờ.
- Tránh để trên nền nhà, trong túi quần sau, chung với chìa khóa, tiền lẻ.
- Đi xa mang theo túi vải riêng.
Lỡ quên tháo thì sao
Lỡ đeo vào nhà vệ sinh, lỡ ngủ quên, lỡ tắm không tháo – nhiều người hoang mang, có khi được khuyên phải "tẩy uế", "làm lễ khai quang lại" có tính phí. Theo cách nhìn của nhiều người tu tập, một lời sám hối trong lòng, rửa sạch mặt bằng nước sạch rồi đeo lại là đủ. Không cần mua thêm gì hay trả tiền làm lễ chỉ vì lỡ quên.
Tóm lại
Các lời kiêng quanh mặt Phật xuất phát từ lòng tôn kính; giữ được thì tốt, giữ theo nếp nhà mình. Tháo mặt khi tắm, bơi, ngủ, chơi thể thao, chụp chiếu còn có lý do thực tế: giữ cho mặt, dây, khoen bền và giữ an toàn cho người đeo. Lỡ quên thì nhẹ nhàng làm lại cho đúng, không để nỗi sợ dẫn mình tới những khoản chi không cần thiết.
Ai cần một chiếc hộp nhỏ để cất mặt Phật mỗi tối hoặc muốn xem thêm các mẫu mặt Phật bản mệnh có thể ghé gian Phật và vật phẩm may mắn trên Thế Giới Phong Thủy.